Van skrywers en digters word dikwels gesê hulle is die gewete van die volk. Hulle word ‘n ruim mate “digterlike vryheid” gegun om te kan krap en oopkrap waar dit nog net liggies jeuk, en die lot van verontregtes aan die groot klok te kan hang. Gewoonlik word die kant van die sogenaamde “underdog” gekies, en in die apartheidsjare het digters en skrywers met mekaar gekompeteer om te verwoord oor hoe die ongenadige son oor natgeswete Afrikakoppe neerbak.

Nou sit die skoen vierkantig aan die ander voet. Van die bekendes van gister en eergister sal periodiek hul ontgogeling in rubrieke verwoord, maar ons poësie en prosa bly redelik gestroop van aktuele onderwerpe soos plaasmoorde, en veral die ongelooflike wreedheid daarvan, ontevrede kligooiers wat nou weer onder rubberkoeëls en lood gesteek word, endemiese korrupsie, baantjies vir boeties en vele meer.

Politieke en aktualiteitskommentators kon dié keer nie wag vir die nasie se gewete om hul agterente in rat te kry nie. ‘n Ruk lank het politieke korrektheid nog sterk inhiberend ingewerk, maar nou kan die kommentators nie langer versiersuiker strooi deur die een of ander kontekstuele afwatering vir uitsprake soos dié van Malema en kaders te vind, en die regering se swye of goedpraat daarvan nie. Nié as hulle nog geloofwaardigheid wil behou nie.

Skielik is die Sampie Terblanche’e feitlik doodstil.

Politieke kommentators wat nog op hul sg “struggle credentials” wil terugval vind skielik dat hulle veral op die internet aan flarde geruk word – dikwels kru, maar ook dikwels deur hoogs kundige en goed ingeligte nuwe generasie kommentators wat nog gewoonlik deur die media in die doofpot gehou word. Die jongste ongeval hiervan is Die Burger se redakteur, Henry Jeffreys.

Die liberale fossiele, veral anderkant die Wingerdgordyn, het nog nie gaan lê nie. Dit het byvoorbeeld ‘n mode uit hierdie geledere geword om in rubrieke te lys hoe hulle selfs misdaadslagoffers was, maar ten spyte daarvan trots liberaal bly.

Kommentators wat oopkop aanbeweeg, word as nieu-konserwatiewes uitgekryt, asof dit die mees verfoeilike goggas op aarde is. Nou is die liberale teen hul veronderstelde aard juis diegene wat gatvas aan gister klou.

Vanoggend, in Volksblad se rubriek Brandpunt, val Tim du Plessis weg met die volgende standpunt: “’n Nuwe tydsgees is aan die ontwaak. Mense, gemeenskappe, minderhede, noem maar op, staan op en sê” ‘Genoeg is genoeg. Nou vat ons ons regte terug.”

Hy verkwalik die liberale wat die taalstryd in Stellenbosch veg onder die vaandel dat dit ‘n keuse tussen Afrikaans en uitnemendheid is.

Hy sluit af met ‘n aanhaling van DF Malan wat gesê het: Waar Stellenbosch vandag staan, staan Suid-Afrika môre. “Nie meer nie,” sluit Tim af. “Deesdae arriveer Stellenbosch eers môre of oormôre.”

Tim het self pas onder, wat hy nou die nuwe tydsgees noem, deurgeloop toe hy ‘n vrypostige joernalis wat hom met die tydsgees misreken het, tot hulp gesnel het. Terwyl hierdie tussenspel afgespeel het, het die nuwe tydsgees onverbiddelik voortgesnel, aangehelp deur die hofnar Malema se breedsprakigheid, en pres. Zuma se flaters. Selfs die mildelike inspan van gister se politieke kommentators wat nou tot weinig meer as naïewe ploeteraars gereduseer geraak het, kon die tydsgees stuit nie.

Die politieke kommentators wat die oorgang reg gelees het, het egter ook ‘n taai dilemma om mee rekening te hou. Die omgewing waarin nou waargeneem en ontleed word, is een van erge negatiwiteit. Dienste vou, korrupsie floreer, politici maak skandes...

Dis maklik om kommentaar te lewer, maar geen kommentator het jare gestudeer om dag vir dag sy mond oor riool in die strate uit te spoel nie. Rioolpolitiek het die geneigdheid om die kommentator self te bevuil, en dit stroop die nuwe gees van fatsoenlikheid.

Nuwe aankomelinge bevind hulle ook skielik in die geledere van kommentators wat al dekades in hierdie sfeer nes geskop, en dekades lank deur die gewese hoofstroom afgekraak en geminag is.

In die finale instansie: Politieke kommentators is mense en mense is feilbaar. Geen politieke kommentator kan hom voordoen asof hy alleen die kennis en insig in pag het nie. Om elke dag, afhangende van hoe die wind waai, ‘n ander deuntjie te sing, reduseer hom ook tot ‘n leibeurtprokureur wat moeiteloos van saak tot saak die rigting waarin die water in die vore vloei verander om sy nuutste saak te pas.

* Vanoggend stuur ek vir die eerste keer my nuuskommentaar afsonderlik na Praag omdat ek graag ‘n paar aspekte wat op die Woernaal opduik wil aanspreek.

* Riempies, baie dankie vir jou gereelde terugvoer. Ek hoop ek het van jou vrae hierbo beantwoord. Die instansies waarna my nuuskommentaar gestuur word en enkeles selfs voor betaal, is van taamlik links tot taamlik regs op die politieke spektrum. Praag is egter die instansie wat dit by verre die meeste gebruik.

* Ek probeer nie voorgee dat ek nie my eie standpunte koester nie, maar die hoofdoel van my werk is om politiek-wetenskaplik en staatsregtelik suiwer te wees. Die kieser het immers die reg om ook hul eie keuses te maak nadat hulle aan die spektrum, maar ook ‘n weergawe gestroop van sg klein politiek, blootgestel was. (In die aanloop tot die vorige verkiesing het ek – in my professionele hoedanigheid – twee verskillende partye teen betaling met hul nuusverklarings gehelp. Ek sou verkies om dit nie te doen nie, maar met my kwalifikasies en velkleur is werk so skaars soos hoendertande.

* In die proses weet ek baie goed ek kan nie alles vir almal wees nie. Dit is ook nie my doel nie, en daarom weet ek ook by voorbaat dat ek, soos ander, kritiek gaan kry. Wanneer iemand sy mond uitspoel omdat hy nie die werklikheid wil aanvaar nie, is een ding, maar ek is ‘n mens en boonop een met disleksie, ek kan onmoontlik nie alles van alles weet nie en het soms feitegewys die kat aan die stert beet. Ek probeer om dit tot die minimum te beperk, maar uitsny kan ek dit net doen deur op te hou om my passie te bedryf. En vir daardie blapse vra ek sommer by voorbaat en terugwerkend verskoning.