Die ontplooiing van die Suid-Afrikaanse Nasionale Weermag (SANW) in die feesseisoen om die polisie te help, het gelei tot kommer uit verskeie oorde.
The Star het onlangs berig oor 'n polisie-optrede in Johannesburg waar die weermag en die polisie 'n gesamentlike operasie onderneem het om informele winkels se nagemaakte produkte te konfiskeer.
Foto's is geneem van 'n soldaat wat die eienaar van 'n winkel met die kolf van sy R4-geweer toetakel. Polisielede, insluitende die lede van die taktiese reaksiespan (TRT), het ook na bewering onnodige en oormatige geweld teen winkeleienaars en omstanders gebruik.
Dit was nie die vriendelike gesig van gemeenskapspolisiëring nie, maar een van brutale geweld teen oorteders.
'n Week later, het die Cape Times berig oor twee gepantserde voertuie en 'n aantal gewapende soldate wat 'n protesoptog van minder as vyftig mense by die Khayelitsha-distrikshospitaal in die Kaapse metropolitaanse gebied monitor.
Die weermag is ook deurentyd betrokke by anti-dwelmoperasies.
Maar tot watter mate word die grondwetlike en ander wetgewende voorvereistes nagekom? Is dit normaal in 'n grondwetlike demokrasie dat die rol van die polisie en die weermag so oorvleuel?
Artikel 201 van die Grondwet van die Republiek van Suid-Afrika maak voorsiening vir samewerking, maar slegs die president kan die diens van die weermag magtig.
Wanneer die weermag aangewend word vir enige doel, moet die president die Parlement onverwyld en in gepaste besonderhede van die volgende verwittig:
(A) die redes vir die aanwending ...;
(B) enige plek waar die krag aangewend word;
(C) die aantal mense wat betrokke is;
(D) die tydperk waarvoor die mag na verwagting aangewend sal word.
Verder het die Witskrif op Verdediging verklaar dat die weermag net moet ontplooi word ter ondersteuning van die polisie, "... in die mees uitsonderlike omstandighede, soos 'n volledige ineenstorting van die openbare orde buite die vermoë van die polisie, of in 'n staat van nasionale verdediging ".
Tydens die vlaag van xenofobiese geweld wat in 2008 plaasgevind het, was die weermag ontplooi nadat dit duidelik geword dat die polisie nie in staat was om die situasie te beheer wat tot die dood van 69 mense gelei het nie.
Die Witskrif op Verdediging bied duidelik die baie redes waarom dit nie wenslik is om militêre betrokkenheid in die polisiëring van pligte op 'n permanente of semi-permanente basis te hê nie.
Dit is die moeite werd om daarop te let dat gesamentlike operasies tussen die weermag en die polisie nie nuut is nie. Sedert die middel van die 1990's, is gesamentlike operasies nasionaal gekoördineer deur operasionele en intelligensie-strukture.
Hierdie soort samewerking het die intelligensiegemeenskap en die polisie in staat gestel om suksesvol te beplan vir die Fifa Wêreldbeker-toernooi. Die brandende vraag bly egter waarom hulle niks doen aan plaasmoorde nie.
Dit is teen hierdie agtergrond dat die ontplooiing van die weermag in die ondersteuning van die polisie, in baie spesifieke situasies of "buitengewone omstandighede", en na aanleiding van behoorlike verantwoordingsprosedures, geregverdig kan word of nie.
En kennelik, teen die agtergrond van die ontsettende hoë voorkoms van plaasmoorde, is die verwikkelinge in samewerking tussen die polisie en weermag, nie alleen ongrondwetlik nie, maar ontstellend.
